Tərcüməyə ön söz
Allah insanı “yaradılmışların ən şərəflisi” olaraq xəlq etmiş və onun həm dünya, həm də axirətdə xoşbəxt ola bilməsi üçün dinləri göndərmişdir.Bu dinlərin ən sonuncusu və mükəmməli İslamdır. İslamın qayda və prinsip­lərinə riayət etmək, insanı yalnız axirətdə deyil, eyni zamanda bu dünyada da müvəffəqiyyətə çatdırır. Bunu bilmək üçün sevimli peyğəmbərimiz Həzrəti Məhəmmədin (s.ə.s.) həyatına baxmaq kifayətdir.İyirmi üç il kimi qısa bir zamanda bədəvi insanlardan dünyanın ən mədəni millətlərinə dərs keçə biləcək müəllimləri yetişdirən Allah Rəsulu (s.ə.s.) insanların həm qəlbinə, həm də məntiqinə xitab etmişdir. İnsanın hər iki dünyadakı səadətini hədəfləyən İslam “kimsən?”, “haradan gəlirsən?” və “hara gedirsən?” kimi əhəmiyyətli suallara cavab verməkdədir. Amma insanın xəyalı sərhədsiz olduğuna görə O, bu sualların cavabları ilə qane olmur, bütün şübhə və tərəddüdlərinə İslamın hərtərəfli cavab verməsini istəyir. Bu şübhə və tərəddüdlər həm “səadət əsri”ndə, həm də günümüzdə dilə gətirilməkdədir. Bu əsərin ərsəyə gəlməsinin əsas səbəbi də məhz bu şübhə və tərəddüdlərdir. Möhtərəm Safvet Senihin Azərbaycan dilinə tərcümə edilən “Şüpheler üzerine” adlı bu mükəmməl əsəri insanların qarşılaşdıqları sual və şübhələrə qaneedici cavablar verir. “Şühbələr və cavabları” adı ilə tərcümə edilən bu kitabda tərcüməçi əsərin dilinə və yazı metoduna sadiq qalmağa çalışmışdır.Lakin bununla yanaşı oxucuların qarşılarına çıxan bəzi xətaları təbii qəbul edəcəyinə ümid edirik.
 İlahiyyat elmləri namizədi Namiq Abuzərov


Şübhələr və Cavabları
Şübhə və tərəddüd oyatma geniş yayılmış bir xəstəliyə çevrilir. Ən düzgün, ən sabit həqiqətlərin ətrafında belə bir sıra tərəddüdlərin dolaşdığının şahidi olmaq mümkündür. Doğruların əyri, əyrilərin doğru ola biləcəyi xəyalına qapılır və bunu edərkən də elmi əsasların qorunduğunu irəli sürürlər.
Elmi məsələlərdə bu cür fərqli ehtimalları irəli sürmək, təhlil etmək çox əhəmiyyətli olsa da, dinin və din baxımından müqəddəs sayılan prinsiplərin eyni kriteriyalardan keçirilməsinin mənəviyyatlarda sağalmaz yaralar açacağı da yaddan çıxarılmamalıdır.
Şübhənin düşüncənin formalaşmasındakı rolu inkaredilməzdir. Lakin bunu ümumiləşdirmək və vərdişə çevirmək uzaq keçmişə aid bir sistemə qayıtmaq deməkdir ki, bu da düşüncədə bir köhnəlik sayılır.
İsbat edilməmiş və tam mənası ilə aydın olmayan məsələlərdə tərəddüd və nəticə etibarilə, fikir ayrılıqlarının olması normal haldır. Lakin təcrübədən keçmiş və müşahidə ilə də qüvvətləndirilmiş xüsuslarda şübhəyə düşmək rasionalizmin (hər şeyi ağılla izah etmə) öz-özü ilə ziddiyət təşkil edir.
Təəssüf ki, hər biri öz sahəsində çoxsaylı müşahidə və sınaqlardan çıxmış bir çox həqiqət hiss və mühakiməni inkar edən bəzi dardüşüncəli insanlar tərəfindən ağlasığmaz, qeyri-məntiqi, təcrübəyə zidd göstərilərək rədd edilməkdədir.
Bu rədd və inkarın oxuyan və oxuduğunu başa dü­şən insanlar üçün əsilsiz və səthi olduğu düşünülə bilər. Lakin bu mövzularda məlumatı və savadı az olan insanların çoxu üçün ciddi təxribat və sarsıntılara səbəb olacağı da unudulmamalıdır. Bu səbəbdən xalqını, insanlığı sevən hər kəs bu cür insanlara onların düşüncə və qənaətlərini düzəltmək məqsədi ilə əl uzatmalı və yollarına işıq tutmalıdır.
Tərəddüd və şübhələr uzaq keçmişdən bəri vardır və bundan sonra da olmağa davam edəcəkdir. Ancaq insan duyğu və düşüncəsinin məhsulu olan sistemlərə qarşı adət halını alan “hər şeyi şübhə və tərəddüdlə qarşılama” düşüncəsi bütün məsələləri fitri və təbii olan müqəddəs dinimiz haqqında qətiyyən yolverilməzdir.
Yaxın keçmişimizdə bəzi inkişaf etmiş ölkələri texnika və sənayesi ilə nümunə götürən millətlər onun küfr və dinsizliyinə də heyran olur, onların təsiri altına düşürdülər. Bu isə maddi və mənəvi gücünü itirən islam aləmində bəzi dindən bezmiş və hər şeyə şübhə ilə yana­şan insanların formalaşmasına səbəb olurdu. İslamın zatı masuniyyəti (Allah (c.c.) tərəfindən qorunduğu həqiqəti) və hər cür şübhədən uzaq keyfiyyəti nəzərə alınmadan, xristianlıq üçün ortaya atılan etiraz və ittihamlarla ona da hücum edilir və təhrif edilmiş bir sis­tem üçün verilmiş edam qərarı, ona da tətbiq edilməyə çalışılırdı. Öz mənsubları tərəfindən məhv edilmək istənilən uca dinimiz əleyhdarlarının təcavüzü və mənsublarının cəhaləti ilə baş-başa qalmışdı.
Hər tərəfdə dinin hökmləri ilə bağlı şübhələrdən bəhs olunur və mənsublarının könlündə minlərlə, yüz minlərlə şübhə oyatmaq məqsədi güdülürdü. (Haşa) Allahı kim yaratdı? Peyğəmbəri görməyən insan kafir olsa, niyə hesaba çəkilsin? Çox qısa ömür sürən kafirlər niyə əbədi cəhənnəmdə qalsın? Həzrəti Adəmin övladları bir-biri ilə evləndikləri halda, indi bacı-qardaş evliliyi niyə qadağandır? Allahın bizim ibadətimizə nə ehtiyacı var? O, Şeytanı niyə yaratdı? və s. kimi məsələlər hər müsəlmanın evində, obasında, məktəbində və iş yerində qarşılaşdığı suallardan olmuşdu.
Artıq hər ocaqda və hər bucaqda ilahiyyata aid ən dərin məsələlərdə mübahisələr edilir, hətta uca Yarada­nın zəif və fani insani ölçülərə salınmasına cəhd edilirdi: “Niyə Onu görə bilmirik? O, hansı səbəblərə əsaslanır?” kimi ağlı başında olan hər kəsi təəssüfləndirəcək ən cahil iddialar evdən-evə, kənddən-kəndə dolaşmaqda idi.
Digər tərəfdən də bu amansız mənəvi işğala qarşı çıxan da olmurdu. Qarşı çıxmaq bir tərəfə, zavallı ziyalılarımız qorxunc bir bəsirətsizliklə bütün bu olanlara elmi don geyindirir və alqışlayırdı.
Bundan daha betəri də, özümüzü ifadə etmə cəsarətini itirməyimiz, dinimizə, dini dəyərlərimizə sahib çıxmamağımız və hətta ona mənsub olmağı geri qalmışlıq saymağımız kimi düşüncələrin təzyiqi altında olmağımız idi. O dövrdə dinin bir prinsipinə əməl edən ən böyük mömin və bircə məsələsindən bəhs edən də ən böyük qəhrəman sayılırdı. Belə insanların azlığı isə, bütöv bir nəslin məhv edilməsinə səbəb oldu.
İndi isə yenidən özümüzdən və dəyərlərimizdən bəhs etmə cəhdləri yavaş-yavaş cücərməyə başlayır. Hətta, bu istiqamətdə bir vaxtlar dinsizliyə gedildiyindən daha sürətli və geniş miqyaslı bir canlanma müşahidə olunur. Bu isə dinin yenidən öz mənsubları ilə bütünləşməsi və ölməzliyini onlara bir daha anlatması deməkdir.
Dünən insanların dinsizliyə sarılıb, küfrü və ateizmi yaydıqları kimi, indi iman və tövhidi dastanlaşdıran yüzlərcə qələm sahibi yaradılışındakı hikmətin haqqını verməyə, əda etməyə çalışır. Minlərlə, yüz minlərlə əsər Onu axtaran könüllərə Xızır kimi yetişir və qaranlıq dünyalarını işıqlandırır.
Təəssüf ki, bu əsərlərin bir çoxu bütün təbəqələrin və xüsusilə, orta məktəblərdə oxuyan şagirdlərin rahatlıqla istifadə edəcəyi səviyyədə hazırlanmadığı üçün istə­nilən faydanı vermir. Yetişən nəsillərin aydın şəkildə yazılmış qısa, əhatəli və qaneedici əsərlərə ehtiyacı var. Bu cür əsərlərin ərsəyə gətirilməsi üçün sahib olduğumuz material və qaynaq bizi də, bizdən sonrakı nəsilləri də qane edəcək qədər zəngin və mükəmməldir.
Dinin ətrafında əsdirilən şübhələrə qarşı cavab verilən əsərlərdə bir-iki xüsus çox əhəmiyyətlidir, bunlardan ən əhəmiyyətliləri olaraq: Cavabların yeni şübhələr doğurmaması, qəlb və ruhu qane etməsi, oxucunu yoracaq uzun fəlsəfi mübahisələrə girilməməsi və izah edilən cəhətləri inanılmış olması... kimi cəhətləri söy­ləyə bilərik.
İllərdən bəri yüzlərcə tələbə ilə yüzlərlə məsələni müzakirə edə-edə həzm etdirən və bu xüsusda onların yolunu işıqlandıran möhtərəm Safvet Senih tərəddüd və şübhələr haqqındakı bu kitabını qəlb, ağıl və ruh üçlüyünə əsaslanaraq hazırladı.
Kitabda ciddi ağrılar və silinən hər şübhə qarşısında da qalibiyyət nərələri vardır. Bir təbib həssaslığı ilə diaqnoz və müalicələrində yerli-yerində və şəfaverici olduğuna qətiyyən şübhə yoxdur.
Müəllifin min bir vadidən topladığı dəyərli fikirləri əhatə edən bu kitab araşdırılan məsələlər baxımından fövqəladə əhəmiyyətə malikdir.
S.Senihin bu təqdirəlayiq əsərini gələcək nəsillər minnətdarlıq hissi ilə yad edəcəklər. Bizlər sadəcə ona müvəffəqiyyət arzu edir, belə dəyərli əsərlərin davam etməsi üçün Allahdan yardım diləyirik.